Begin september (2014) werd onder meer via de website van L1 bekend dat opschriften in de mergelgrotten van Valkenburg de oudste opschriften blijken te zijn die – tot nu toe – ooit in Zuid-Limburg zijn gevonden. Toch zijn de opschriften niet heel recentelijk ontdekt: Jacquo Silvertant van het Institute Europa Subterranea (het IES) ontdekte de opschriften al in 1989 en vereeuwigde ze vervolgens met behulp van zijn fotocamera in een toen net gevonden, nog onbekende mergelgroeve, onder het Rotspark in Valkenburg.

Hoe oud zijn de opschriften dan precies?
De opschriften dateren van rond 1443. Tot dit jaartal heeft Silvertant kunnen komen, nadat hij de oude boekhouding van het kasteel van Valkenburg had onderzocht. Op basis daarvan heeft hij kunnen concluderen dat de gevonden opschriften in de late Middeleeuwen moeten zijn gecreëerd. Hij zegt hierover: “Het is een zeldzaamheid dat […] opschriften op deze manier kunnen worden gedateerd. Door het ontbreken van dateerbare aanwijzingen en archiefmateriaal zijn het vaak niet meer dan tekens aan de wand.”

Om wat voor opschriften gaat het?
De opschriften die in de mergelgrotten van Valkenburg zijn gevonden, betreffen enkele namen en enkele symbolen. Verder onderzoek heeft uitgewezen dat deze moeten zijn gemaakt door of in opdracht van Johannes Meex.

Oudste Opschriften Mergelgrotten Valkenburg

De gevonden oudste opschriften in de Mergelgrotten van Valkenburg (bron www.l1.nl)

Wie was Johannes Meex?
Johannes Meex werd in 1443 door Filips de Goede beëdigd als plaatsvervangend rentmeester van de toenmalige drossaard van Valkenburg, Herman van Wittem. (Een drossaard was een soort bestuurder.) Rentmeesters en hun plaatvervangers werden aangesteld om de rentes, de huren en de pachten voor adellijke heren te innen en om de domeinen van adellijke heren te beheren bij hun afwezigheid.

Dat het ook daadwerkelijk om opschriften in opdracht van of door plaatsvervangend rentmeester Johan Meex gaat, wordt bevestigd door de afbeelding van een weegschaal bij zijn naam. Een weegschaal stond symbool voor het ambt van rentmeester. Meex bekleedde de functie van plaatsvervangend rentemeester zo’n tien jaar.

En verder?
Behalve het opschrift in opdracht van of door Johannes Meex, zijn de namen ‘Hornsberch’ en ‘Henricus’ te lezen. ‘Hornsberch’ verwijst naar de kasteelheuvel van Valkenburg. ‘Henricus’ was in de late Middeleeuwen één van de bekendste Valkenburgse meestermetselaars. Naar alle waarschijnlijkheid is een bepaalde hoeveelheid mergel uit de mergelgrotten gebruikt voor de bouw van het kasteel. Silvertant zegt over al deze gegevens bij elkaar het volgende: “Het type schrift, de naam van Henricus – een tijdgenoot van Meex – en een relatie met het kasteel van Valkenburg maakten het plaatje compleet”.

Is de vindplaats te bezoeken?
Nee, jammer genoeg is de vindplaats in de mergelgrotten van Valkenburg niet toegankelijk voor publiek. Silvertant zegt hierover: “Het gangenstelsel [naar de vindplaats], dat alleen via een schacht te bereiken is, is hier tamelijk onstabiel, waardoor er verhoogd instortingsgevaar bestaat”.

Wat was vóór bovengenoemde vondst het oudste opschrift?
Een opschrift daterend van 1468, dat gevonden werd in de Maastrichtse Sint Pietersberg stond hiervóór bekend als het oudste gevonden opschrift in de mergelgrotten van Zuid-Limburg. Een paar jaar geleden, om precies te zijn in februari 2008, publiceerde National Geographic een artikel over de Sint Pietersberg – de gouden berg, waarin ook ingegaan wordt op de cultuurhistorische waarde van de Limburgse mergelgrotten.

Wilt u de mergelgrotten van Valkenburg wél een keer zelf bezoeken?
Dat kan, breng dan een bezoek aan MergelRijk, de nieuwste attractie van Valkenburg, waar u alles te weten komt over Mergel en de Grotten van Valkenburg. Uw tickets koopt u hier direct online.

Bronnen: Voor dit artikel gebruikten wij de volgende bronnen:

 

● 30 meter Kerstdiorama

● Lemax Winterdorpjes

● Mergelbeelden

● Film Zandtovenaar